Od 1 stycznia 2019 r. organy podatkowe zyskały prawo do nakładania na podatników dodatkowego zobowiązania podatkowego w związku z nieprawidłowym wywiązywaniem się z obowiązków podatkowych lub w związku z unikaniem opodatkowania. Podstawowa wysokość sankcji wyniesie od 10% do 40%. Zmiany te wynikają z nowelizacji Ordynacji podatkowej (rozdział 6a).

W określonych sytuacjach organy podatkowe będą ustalać nie tylko wysokość zaniżenia zobowiązania podatkowego, ale również wysokość dodatkowego zobowiązania podatkowego, które będzie swego rodzaju karą za unikanie opodatkowania. Dodatkowe zobowiązanie podatkowe może zostać nałożone jedynie w sytuacji wydania decyzji podatkowej dotyczącej:

• zastosowania klauzuli o unikaniu opodatkowania,
• przepisów dotyczących środków ograniczających umowne korzyści,
• klauzul szczególnych dotyczących uzyskanych korzyści w przypadku łączenia spółek (gdy głównym celem było unikanie opodatkowania),
• klauzuli szczególnej dotyczącej wypłat dywidendowych i wyłączenia zwolnienia,
• w zakresie przepisów dotyczących cen transferowych oraz
• w zakresie oświadczeń składanych w związku z zapłatą podatku u źródła.

Stawka dodatkowego zobowiązania wynosi co do zasady 10% zawyżonej straty podatkowej lub zaniżonego dochodu do opodatkowania w podatkach PIT i CIT, a przy podatku u źródła 10% wypłacanej należności. W sytuacji unikania opodatkowania w zakresie innych podatków stawka dodatkowego zobowiązania to 40%.

Nowe przepisy mają zdaniem fiskusa pełnić przede wszystkim funkcję prewencyjną, a możliwość zastosowania dotkliwej kary ma zniechęcić podatników do podejmowania działań zmierzających do unikania opodatkowania czy też stosowania nierynkowych cen.

Wyjątek

Przepisy dopuszczają też możliwość skorzystania z wyłączenia stosowania stawki sankcyjnej. Organ podatkowy może odstąpić od ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego, jeżeli oceni, że podatnik działał w dobrej wierze, czyli pozostawał w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu o zgodności uzyskanej przez niego korzyści podatkowej z przedmiotem i celem przepisów podatkowych. Może wskazywać na to w szczególności fakt nieprowadzenia przez podatnika działalności gospodarczej lub prowadzenie jej w niewielkiej skali, w związku z czym należało oczekiwać, że korzystał on z profesjonalnych porad podatkowych, bądź począwszy od 1. lipca 2020 również wywiązywanie się z obowiązków wynikających z umowy o współdziałanie, jeżeli zdarzenie lub czynność skutkujące zastosowaniem przepisów klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (art. 119a § 1 lub 7 Ordynacji podatkowej), środków ograniczających umowne korzyści lub wyłączającej neutralność podatkową dotyczącą połączenia spółek, podziału spółek lub wymiany udziałów, których jednym z głównych celów jest uniknięcie lub uchylenie się od opodatkowania (art. 24 ust. 19 i 20 ustawy PIT, a także art. 12 ust. 13 i 14 oraz art. 22c ustawy CIT), wystąpiły w okresie trwania tej umowy.

Uwaga

W określonych przypadkach sankcje te mogą zostać zwielokrotnione: podwojone (np. gdy podstawa do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego przekracza 15 mln zł lub gdy podatnik uchybił w obowiązku dostarczenia organowi podatkowemu dokumentacji cen transferowych), a nawet potrojone, przy zbiegu kilku przesłanek, i sięgnąć 80 proc. korzyści podatkowej.

Stawki ulegają obniżeniu o połowę w przypadku wydania decyzji określającej warunki, po spełnieniu których nastąpi cofnięcie skutków unikania opodatkowania. Decyzję taką wydaje się na wniosek podatnika. Sam wniosek będzie musiał być sporządzony i podpisany przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, adwokata lub radcę prawnego.